Pascal Gunsch

Trümmerliteratur

De Trümmerliteratur is vernoemd naar de Trümmer of puin die achterbleef na het einde van de Tweede Wereldoorlog. De mensen waren nog niet bijgekomen van de verschrikkingen hiervan en aangezien de eerste zorg was iedereen eten en een onderdak geven was, kwam de literatuur moeizaam op gang. Het hielp ook niet dat schrijvers in het Duits moesten schrijven, dat eerder in de Nazipropaganda gebruikt was om zoveel kwaads te bereiken.

Het einde van het Naziregime werd ook wel gezien als het begin van een nieuw tijdperk, er was de ervaring van een Stunde Null (uur nul). Het uitgangspunt van deze stroming is dat alles eenvoudig, direct, realistisch en zonder mooimakerij door bijvoorbeeld stijlfiguren, geschreven moet worden. Bekende schrijvers van deze stroming zijn Heinrich Böll, Wolfgang Borchert Günter Eich en Thomas Mann.

Historischer Hintergrund

De literatuur in Duitsland had grote veranderingen doorgemaakt in de 19e eeuw. Na een grote bloei tijdens onder andere Romantiek, en de opkomst van het expressionisme. Door een aantal dichters en schrijvers werd een verandering aangekondigd in de vorm van een oorlog, die Europa zoals het toen gekend werd weg zou vagen en een positieve verandering in de mensheid teweeg zou brengen. Dit bleek echter niet waar omdat de Eerste Wereldoorlog uitbrak en dit niet zorgde dat ziekte en onheil stopte.

Na de Eerste Wereldoorlog werd het Verdrag van Versailles getekend, wat erin stond kwam er eigenlijk op neer dat Duitsland de schuldige was van de Eerste Wereldoorlog en dat Duitsland er dus voor op moest draaien. Dit schoot bij sommige mensen in het verkeerde keelgat, waaronder Adolf Hitler. Hij vond dat hij wraak moest nemen voor wat er in de Eerste oorlog gebeurd was. Door de economische crisis die vanaf 1929 in Duitsland aan de gang was, wist Hitler de mensen te bespelen met beloftes en hierdoor kwam hij in 1932 aan de macht. Zijn totalitaire regime zorgt ervoor dat hij alle aspecten van het leven probeert te controleren. In 1936 bezet hij het Rijnland en begint zijn expansie, hij valt met zijn nazi’s Oostenrijk binnen. Hij valt de jaren erna verschillende landen aan en sluit ook overeenkomsten met landen. Zijn reden hiervoor is het uitbannen van andere rassen en het (in zijn ogen superieure) Arische ras aan de macht brengen. In 1945 komt hier een einde aan wanneer de geallieerde landen de bezette landen en Duitsland vrijmaken. Dit bij elkaar was de Tweede wereldoorlog.

Trümmerliteratur is afkomstig uit de periode na de Tweede wereldoorlog. Het betekent letterlijk ‘’puinhopen literatuur’’. Dit komt omdat Duitsland na de Tweede Wereldoorlog een puinhoop was. Vele gebouwen en wegen waren kapotgeschoten. Er werd gesproken van een Stunde Null, wat inhield dat het land de mogelijkheid had een nieuwe start te maken. Hoewel vele mensen over de grenzen waren gevlucht, en de oorlog vele littekens achter liet, is er toch een stroming van literatuur en kunst op gang gekomen die literaire werken produceerden. Deze mensen en werken zijn onderdeel van de Trümmerliteratur.

Tijdens de oorlog was er wel sprake van literatuur, alleen werd hier strenge controle op gehouden. Je kon niet zomaar een boek schrijven over van alles en nog wat, je moest je houden aan bepaalde ideeën want anders overtrad je de regels van het totalitaire regime.

In de landen die door Duitsland bezet waren gelde hetzelfde principe, alleen in sommige gevallen iets coulanter. Er ontstonden ondergrondse bewegingen die literatuur schreven, net zoals dat er ondergrondse bewegingen propaganda verspreidden.

Na de oorlog vertrouwde vele landen Duitsland niet en werd het land in zones verdeelt om de kans op een nieuwe oorlog te verkleinen. Ook werd het Marshallplan geïntroduceerd om te zorgen dat Duitsland weer economisch sterker te maken.

Tijdens conflicten met de Sovjet Unie die het oosten van Duitsland in handen hadden, en geallieerden die de rest in handen hadden, ontstaat er uiteindelijk een tweedeling met de Bondsrepubliek Duitsland in het westen en de DDR in het oosten. Dit was in 1949.

De bezetters van de bezettingszones vonden dat ze de Duitsers weer opnieuw op moesten voeden. Dit was ook ter preventie van een nieuwe oorlog natuurlijk. Literatuur na de tweede wereldoorlog was best lastig. Iedere bezettingszone werd streng gecontroleerd op vele aspecten, waaronder ook literatuur.

In het begin was er zelfs nog sprake van een eigen tijdschrift per bezettingszone. Iets wat na de oorlog wel weer opleefde was het theater en toneel. Vele gebouwen, schouwburgen en theaters waren door de oorlog verwoest, maar dat weerhield de mensen die terugkeerden vanuit de VS er niet van om toneel stukken op te gaan voeren.

Carl Zuckmayer wordt samen met Bertolt Brecht gezien als degene die na de Tweede wereldoorlog (tegen het idee van de bezetters in) weer toneelstukken op gaan voeren en theater gaan verzorgen. Hierbij moet je denken aan poëzie, korte verhalen en hoorspelen. Dit werd heel populair, en zelfs nog populairder dan de literatuur die de bezetters verzorgden.

Alltag der Menschen

Tijdens deze periode leefden waren er vele arme mensen. De oorlog was dan wel afgelopen, het was nog steeds een open wond voor velen omdat de sporen van de oorlog nog iedere dag kenbaar waren.  De oorlogseconomie die Duitsland kende moest worden vervangen door een normale economie, die draaide op vraag en aanbod in plaats van wapenproductie. Men wilde alles wat te maken had met de Nazi’s of Hitler weg hebben. Dit kan je het beste omschrijven als ‘Entnazifizierung’.

De geallieerden bezette Duitsland om te voorkomen dat er weer een oorlog uit kon breken. Duitsland was verdeelt, in onder andere de DDR en de BRD. Berlijn was verdeelt in kleine delen die onder het bestuur van een geallieerd land stond. Er waren ook overeenkomsten en plannen over Duitsland afgesproken, onder andere het Marshall plan. Na de Tweede Wereldoorlog wilden de geallieerden de Duitsers ‘opnieuw’ opvoeden. Dit Re-education programma zorgde ervoor dat op bijna alle vlakken van het leven er controle was. Dit had allemaal invloed op het leven van de gewone Duister, maar ook op de literatuur. Er was veel censuur op vormen van kunst en vooral literatuur. Om de literatuur in banen te leiden, ontstonden er per bezettingszone een eigen tijdschrift waarin alles ‘volgens de regels’ gepubliceerd was. Door deze regels ontstonden er natuurlijk ook ‘ondergrondse’ literatuur bewegingen die hun eigen literatuur stromingen opzetten.

Literatur

Na de Tweede Wereldoorlog kwam de Duitse literatuur moeilijk op gang. De prioriteit lag nou eenmaal bij het helpen van anderen en het opnieuw opbouwen van het land. Toch zijn er veel bekende schrijvers uit deze tijd.

Weltanschauung

Na de Tweede Wereldoorlog zag men twee stromingen ontstaan. Aan de ene kant waren er de schrijvers van de Innere Emigration, die het oorlogsverleden vermeden door bijvoorbeeld de aandacht te vestigen op de natuur, en aan de andere kant waren er de schrijvers van de Trümmerliteratur, die het oorlogsverleden probeerden te verwerken door het in de literatuur naar voren te laten komen. De auteurs van de Trümmerliteratur wilden zich zowel qua stijl als qua inhoud afscheiden van de eerdere stromingen in de literatuur.

Ze hadden vooral een grote afkeur van de taal als drager van ideologieën. Dit omdat juist het gebruik van taal als propaganda middel een bepalende rol had gespeeld in de Tweede Wereldoorlog. De schrijvers van de Trümmerliteratur vonden daarom dat de Duitse taal gezuiverd moest worden. Dit is ook wel bekend als de Sprachkrise. De vraag hoe men nog om kon gaan met de taal die ook voor zoveel verwoesting had gezorgd en zulke verschrikkelijke dingen had gecommuniceerd. De schrijvers deden daarom afstand van goed opgemaakte taal. Stijlfiguren, lange zinnen en ingewikkelde dichtvormen waren daarom ook uit den boze. De bekende schrijver Heinrich Böll noemde dit het Einfachwerden van de literatuur.

De schrijvers van de Trümmerliteratur hadden allemaal te maken gehad met de Tweede Wereldoorlog. Het zien van wat daar gebeurde en de verschrikkelijke gevolgen ervan betekende voor hun maar een ding: de mens is kwaadaardig en de mensheid is verloren. Het bedrog en de leugens wilden zij zo snel mogelijk vergeten en hun literatuur was dan ook altijd straight-to-the-point: realistisch en waar. Niet de schoonheid van de literatuur moest voorop staan, maar de waarheid. Dus het ging er niet om hoe je iets vertelde of liet zien: als je het maar waarheidsgetrouw deed. Het ging er vooral om dat je de waarheid liet zien, zonder te overdrijven of dingen weg te laten. Dit was het gevolg van de Tweede wereldoorlog omdat toen de waarheid werd verdraaid en vele dingen ontkent.

Themen & Motive

De belangrijke thema’s en motieven van de Trümmerliteratur hebben relatie met de Tweede Wereldoorlog en de ‘puinhoop’ die het overliet. Belangrijk zijn:

De verschrikkingen van de oorlog

De Tweede Wereldoorlog was net voorbij. En ook al was het voor de schrijvers van de Trümmerliteratur erg lastig om over zoiets verschrikkelijks als de oorlog te schrijven, is het veel terug te vinden in hun werken. Een bekende uitspraak van Theodor Adorno is dan ook: “Nach Auschwitz ein Gedicht zu schreiben, ist barbarisch.” De schrijvers hadden veel moeite met het op een goede manier verwerken van de oorlog.

Het leven in een verwoest land

Door de Tweede Wereldoorlog zijn veel steden in aanvallen en bombardementen verwoest. Veel mensen leefden in vluchtelingenkampen. Veel mensen zwierven rond zonder dat ze een huis of bezittingen hadden, omdat deze allemaal verwoest waren. De omgang met deze nieuwe manier van leven staat centraal in de Trümmerliteratur.

De Heimkehrer-thematiek

Een tweede aspect dat veel voorkomt in de Trümmerliteratur is de Heimkehrer-thematiek. Veel mensen waren op de vlucht geslagen voor de nazi’s, of waren soldaten en krijgsgevangenen die terugkwamen naar hun thuisland. Bij hun terugkeer troffen ze echter een verwoest Duitsland aan, waar vaak zelfs geen plek meer voor hun was. Hun  huizen en bezittingen waren verloren gegaan of waren overgenomen door anderen.

Schuldvraag van de oorlog

De schuldvraag van de Tweede Wereldoorlog speelt ook een belangrijke rol. De vraag in hoeverre het Duitse volk als geheel verantwoordelijk was, en welke rol bijvoorbeeld de soldaten daarin speelden, keert vaak terug. Vooral voor grote ondernemingen zoals de Holocaust wordt de schuldvraag bekeken.

Kritiek op de politiek

De Trümmerliteratur had ook kritiek op de politiek en maatschappij. Deze kon echter niet te kritisch zijn, aangezien de werken werden gecensureerd door de bezetters. Deze wilden opvoedend en corrigerend werken om het Duitse volk er weer bovenop te krijgen en stuurden zo de literatuur aan.

Kahlschlag

Een van de opvattingen van de Trümmerliteratur is dat de Duitse taal gezuiverd moest worden. Niet alleen Duitsland, maar ook de Duitse taal was aan het eind van het nazi regime verwoest. De reiniging van de taal door vereenvoudiging of kahlschlag was ook een motief. Een andere naam voor de Trümmerliteratur is dan ook Kahlschlagliteratur.

Genres

Op het gebied van stijl wilden de schrijvers van de Trummerliteratur ook vernieuwend zijn. Ze wilden zich losmaken van alle bestaande regels en gewoon uit het niets beginnen. Dit is bijvoorbeeld goed te zien in de vaak vormloze gedichten.

Een ander belangrijk genre van de Trümmerliteratur was het korte verhaal of de Kurzgeschichte. Het korte verhaal is vaak niet langer dan 5 A4’tjes en gaat niet te diep in op de personages en de omgeving. Het korte verhaal is misschien wel voor geen enkele stroming beter qua vorm, aangezien de schrijvers zelf ook in allemaal korte perioden (de Weimarrepubliek, het nazi-regime, de Tweede Wereldoorlog) hebben geleefd.

Authoren und ihre Werke

De Trümmerliteratur kende belangrijke schrijvers. Vier hiervan worden besproken. Ook ‘verenigden’ de schrijvers uit die tijd zich tot de Gruppe 47, welke ook wordt toegelicht.

Gruppe 47

Omdat men vond dat de literatuur, net als de rest van Duitsland, ook opnieuw moest beginnen, is de Gruppe 47 opgericht. In september 1947 (vandaar ook de naam) was de eerste bijeenkomst onder leiding van Hans Werner Richter.

De schrijvers van de Gruppe 47 waren het niet eens met de censuur door de geallieerden. Ze wilden literatuur schrijven die vernieuwend was en gericht op vrijheid.

Leden

De groep had vele leden. Een paar van deze waren:

  • Ilse Aichinger
  • Alfred Andersch
  • Johannes Bobrowski
  • Heinrich Böll (wordt nog besproken)
  • Paul Celan
  • Friedrich Christian Delius
  • Günter Eich (wordt nog besproken)
  • Günter Grass
  • Wolfgang Hildesheimer
  • Uwe Johnson
  • Alexander Kluge
  • Siegfried Lenz
  • Hans Werner Richter
  • Wolfdietrich Schnurre
  • Martin Walser

Oorsprong

Na de oorlog ontstond de grote vraag over hoe het verder moest met de wereld, en daarmee ook de literatuur. De antwoorden op deze vragen probeerden schrijvers te verwerken in literaire tijdschriften. Een daarvan was Der Ruf, een tijdschrift dat mede was opgericht door Hans Werner Richter, de oprichter van de Gruppe 47.

In 1947 begon Der Ruf een kant op te gaan die de bezettende geallieerden niet leuk vonden, en het tijdschrift werd verboden. Als een tegenreactie hierop besloot Hans Werner Richter de Gruppe 47 op te richten. Deze bestond uit schrijvers die schreven in Der Ruf en andere schrijvers. Tijdens de bijeenkomsten lazen ze voor uit hun eigen werk en discussieerden ze hier met elkaar over.

Heinrich Böll

Heinrich Theodor Böll werd geboren in Keulen op 21 december 1917 en stierf in Keuzau op 16 juli 1985. In 1972 ontving hij de Nobelprijs voor de Literatuur.

Toen de oorlog aanbrak diende hij voor de Wehrmacht en hij vocht in onder andere Nederland, Frankrijk, Roemenië, Hongarije en de Sovjet-Unie.  Hij raakte vier keer verwond, liep buiktyfus op, verloor al zijn tenen door de kou, en werd uiteindelijk gevangen genomen door de Amerikanen in april 1945, waarna ze hem naar een gevangenenkamp stuurden. Toen hij terugkeerde naar Duitsland ging hij weer naar Keulen, om daar schrijver te worden tot aan zijn dood. Hij schreef verschillende romans, korte verhalen, hoorspelen en essays.

Het belangrijkste thema hiervan was de gevolgen van de oorlog op het leven van de normale mensen. Hij schrijft realistisch en zijn werk is door de eenvoud toegankelijk voor een groot publiek. In 1949 schreef hij zijn eerste verhaal: Der Zug war pünktlich. Het verhaal gaat over een jonge soldaat die met veel andere soldaten als kanonnenvoer met de trein naar het oostfront vertrekt.

Wanderer, kommst du nach Spa…

In 1950 publiceerde hij een bundel korte verhalen met de titel Wanderer kommst du nach Spa. Eén van deze verhalen gaat over een ernstig gewonde soldaat die een school wordt binnengedragen. Hij vraagt zich af waar hij is en ziet onderweg allemaal afbeeldingen van beelden uit de klassieke oudheid, Duitse vorsten, Hitler, de filosoof Nietzsche. In het tekenlokaal, die als operatiekamer dient, ziet hij op het schoolbord de half afgemaakte zin: ‘Wanderer, kommst du nach Spa…’ De soldaat ziet dan opeens dat het zijn handschrift is en dat dit de school is waar hij drie maanden eerder nog op had gezeten.

Wolfgang Borchert

Wolfgang Borchert werd geboren in Hamburg op 20 mei 1921 en stierf in Bazel op 20 november 1947.

In zijn vroege jeugd wilde hij graag acteur worden. Zijn ouders wilden echter dat hij boekhandelaar werd en zou geschiedde. Hij heeft ook in het leger gediend en liep daar allerlei ziektes en verwondingen op. Zo raakte zijn lever zo erg beschadigd, dat hij nooit meer fatsoenlijk zou kunnen genezen. In 1946 liep hij tuberculose op. Hij ging naar een kuuroord in Bazel en stief daar een jaar later.

Zijn stijl is erg direct, confronterend en soms zelfs grof. Hij nam de principes van de Trümmerliteratur erg serieus. De taal was net als Duitsland platgebombardeerd en hij schreef daarom, zoals hij zelf zei: “laut und deutlich und dreifach und ohne Konjunktiv.” Hij schreef vooral korte verhalen zoals Das Brot (1946), Die Küchenuhr (1947) en Nachts schlafen die Ratten doch (1947)

Draußen vor der Tür

Borcherts toneelstuk Draußen vor der Tür is van al zijn werken het bekendst. Het gaat over het lot van de soldaat Beckmann. Hij is een jonge soldaat die terugkeert van het front. In Duitsland maakt hij echter alleen maar teleurstellingen mee. Zijn vrouw is met een ander getrouwd en zijn ouders hebben zelfmoord gepleegd. Er is nergens plek voor hem, zelfs niet in de dood of in de hemel. Het stuk ging een dag na de dood van Borchert in première en werd een groot succes.

Günter Eich

Günter Eich werd geboren in Lebus op 1 februari 1907 en stief in Salzburg op 20 december 1972. Hij was vooral een dichter en hoorspelschrijver. Zijn eerste dichtbundel kwam uit in 1930 en hierdoor kreeg hij meteen de aandacht. De jaren erna heeft hij nog een aantal hoorspelen geschreven en nog een boek. Na de tweede wereldoorlog werd hij gevangen genomen door de Amerikanen, maar later weer vrij gelaten. Werken die hij direct na de oorlog schreef zijn Züge im Nebel (1947, proza), Abgelegene Gehöfte (1948, poëzie) en Untergrundbahn (1949, poëzie). Daarna nog vele hoorpspelen, poeziebundels en proza.

Inventur

In 1947 schreef hij het beroemde gedicht Inventur. Het gaat over een man die na de oorlog in een kale opsomming de inventaris opmaakt van wat er nog over is van zijn bezittingen. De tekst is heel eenvoudig en de enige vorm die in het gedicht op te merken is is de indeling in kwatrijnen. De anafoor aan het begin en het einde geeft extra nadruk aan de eenvoud. Het taalgebruik zelf is ook heel simpel en mist woorden die een ideologische dekking kunnen hebben. Dit gedicht is dus representatief voor de Kahlschlag/Trümmerliteratur.

Inventur

Dies ist meine Mütze,
dies ist mein Mantel,
hier mein Rasierzeug
im Beutel aus Leinen.

Konservenbüchse:
Mein Teller, mein Becher,
ich hab in das Weißblech
den Namen geritzt.

Geritzt hier mit diesem
kostbaren Nagel,
den vor begehrlichen
Augen ich berge.

Im Brotbeutel sind
ein Paar wollene Socken
und einiges, was ich
niemand verrate,

so dient er als Kissen
nachts meinem Kopf.
Die Pappe hier liegt
zwischen mir und der Erde.

Die Bleistiftmine
lieb ich am meisten:
Tags schreibt sie mir Verse,
die nachts ich erdacht.

Dies ist mein Notizbuch,
dies ist meine Zeltbahn,
dies ist mein Handtuch,
dies ist mein Zwirn.

― Günter Eich (1947)

Thomas Mann

Thomas Mann geboren in Lübeck in 1875 en stierf in Zürich in 1955. Hij hoort bij de grootste schrijvers van de twintigste eeuw. Hij won in 1929 de nobelprijs voor de literatuur. Hij bekritiseerde de maatschappij met zijn verhalen, boeken en essays. Hiervoor gebruikte hij ideeën van verschillende mensen (waaronder ook Goethe), korte verhalen en moderne uitvoeringen van Bijbelverhalen. Zijn bekendste werken zijn Buddenbrooks uit 1901 en Der Zauberberg uit 1924.

Tijdens de tweede wereldoorlog speelde Mann een belangrijke rol qua propaganda. Hij woonde sinds 1939 in Amerika en nam anti-Nazi boodschappen op. Deze berichten werden naar de BBC in Londen gestuurd en uitgezonden in Duitsland.

Kunst & Musik

Kunst ten tijde van deze periode is moeilijk te vinden. Men wilde alles zo waarheidsgetrouw vastleggen, om te laten zien hoe alles echt is. Een uitstekend middel om dit te doen was fotografie. Tijdens deze periode kwam de fotografie steeds meer naar voren als een kunstvorm, en fotografie is dan ook veel gebruikt om de wereld te laten zien na de Tweede wereldoorlog. De normale schilderkunst is moeilijk te vinden, maar wat er is was vooral landschappen en natuurgetrouw.

Karlheinz Stockhausen (1928 – 2007) was een Duitse componist. Hij wordt beschouwd als één van de invloedrijkste componisten uit de tweede helft van de 20e eeuw.

Toen zijn vader in 1943 als 44-jarige officier in het Duitse leger ten strijde moest trekken, kwam Karlheinz nog maar weinig thuis. In februari 1945 zou zijn vader afscheid van hem nemen met de woorden “Ich komme nicht wieder. Mach alles gut” (“Ik kom niet terug. Het allerbeste.”). Als leraar was hij steeds verder in de dienst aan de partij getrokken. Hoewel Simon als vermist bekendstaat, is het waarschijnlijk dat hij in Hongarije om het leven is gekomen.

Toen de bombardementen van de geallieerden in hevigheid toenamen, verhuisde de LBA naar Bedburg/Erft, maar ook daar vond geen onderwijs meer plaats, omdat het gebouw als militair hospitaal dienst ging doen. Karlheinz Stockhausen ondervond zo van zeer nabij de verschrikkingen van de oorlog, zowel de bloedige gevolgen van de fosforbommen van de geallieerden, als de grove misdragingen van de zijde van Duitse soldaten.

Van 1946 tot 1947 volgde Stockhausen het Gymnasium in Bergisch-Gladbach, waarna hij uiteindelijk het plan opvatte om in het destijds nog zwaar gehavende Keulen schoolmuziek te gaan studeren.

Epoche in anderen Ländern

Ook al waren bijna alle andere landen getroffen door de Tweede Wereldoorlog, was er geen sprake van Trümmerliteratur. Andere landen hadden geen Trümmerliteratur omdat, ondanks dat er ook veel schade in andere landen was, Duitsland er het slechtst aan toe was en de meeste verwoestingen kende. Dat wil echter niet zeggen dat de Tweede wereldoorlog geen invloed had op omliggende langen. Er ontstond vooral veel literatuur dat de politiek bekritiseerde. Dit was ook zo met de Trümmerliteratur.

Frankreich

Politieke literatuur met een boodschap (bijvoorbeeld links of rechts geörienteerd) Deze literatuur wil de wereld veranderen. De eerste bedoeling van de schrijvers is een boodschap overbrengen in plaats van aanpassingen aan het systeem. Typische genres zijn het pamflet, de thesisroman, politiek theater.

Zo schreef Louis Aragon voor het communisme (onder andere Le monde réel (1934-51)).

Sartre en Camus behoorden tot de stroming van het existentialisme. Dit is een bepaalde vorm van filosofie die zegt dat mensen zelf verantwoordelijk zijn voor hun daden. In hun literatuur is dit op verschillende manieren terug te vinden. Dit past natuurlijk ook bij het thema van de Trümmerliteratur, de schuldvraag van de oorlog. Bekende werken zijn:

  • Jean-Paul Sartre, Les chemins de la liberté (1945-51), Les mains sales (toneel) (1948).
  • Albert Camus, La Peste (1947), L’homme révolté (essai)(1951).

Niederlanden

Na de Tweede Wereldoorlog veranderde er zeer veel in de maatschappij. Om hier enkele dingen te noemen: Nederlands-Indië werd (na enkele jaren strijd) zelfstandig: Indonesië. (En over dat onderwerp bestaat een behoorlijk uitgebreide literatuur, zowel fictie als non-fictie).

Ons land ontwikkelde zich tot een multi-culturele samenleving, de positie van de vrouw veranderde door de feministische stromingen, studenten- en scholierenprotesten brachten in de late jaren zestig veranderingen in het onderwijs, Europa ging op weg naar eenheid. Ook trad er een algemene ontkerkelijking in ons land in, misschien hangt dit samen met een veel grotere vrijheid op allerlei gebieden, onder meer op het gebied van de seksuele moraal.

Al die veranderingen lieten sporen na in de literatuur. Want de literatuur is een afspiegeling van de samenleving.

Fragen

1. Waarom wordt de Trümmerliteratur zo genoemd?

De Trümmerliteratur is vernoemd naar de Trümmer of puin die achterbleef na het einde van de Tweede Wereldoorlog. De mensen waren nog niet bijgekomen van de verschrikkingen hiervan en aangezien de eerste zorg was iedereen eten en een onderdak geven was, kwam de literatuur moeizaam op gang. Het hielp ook niet dat schrijvers in het Duits moesten schrijven, dat eerder in de Nazipropaganda gebruikt was om zoveel kwaads te bereiken. De Duitse taal lag bij wijze van spreken ook ‘in puin’.

2. Waarvoor diende de Trümerliteratur?

Om het oorlogsverleden te verwerken, dingen (zoals literatuur en kunst) te gebruiken om de wereld te laten zien zoals die was. Zonder leugens verkeerde afspiegelingen. Het diende om de gebeurtenissen van de oorlog een plaats te geven, en ruimte te maken voor een nieuwe literaire stroming waar Duitsland na de Tweede Wereldoorlog zich weer mee bezig kon houden.

3. Noem drie veel voorkomende motieven.

De belangrijke thema’s en motieven van de Trümmerliteratur hebben relatie met de Tweede Wereldoorlog en de ‘puinhoop’ die het overliet. Belangrijk zijn:

  • De verschrikkingen van de oorlog
  • Het leven in een verwoest land
  • De Heimkehrer-thematiek
  • Schuldvraag van de oorlog
  • Kritiek op de politiek
  • Kahlschlag

4. Was er in andere landen ook spraken van Trümmerliteratur?

In andere landen was er geen sprake van Trümmerliteratur. Dat wil echter niet zeggen dat de Tweede wereldoorlog geen invloed had op omliggende langen. Er ontstond vooral veel literatuur dat de politiek bekritiseerde. Dit was ook zo met de Trümmerliteratur. Andere landen hadden geen Trümmerliteratur omdat, ondanks dat er ook veel schade in andere landen was, Duitsland er het slechtst aan toe was.

Quellenangabe

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s